Tokom dva dana, dvadesetak eminentnih slavista iz Austrije, Srbije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Italije i Nemačke, baviće se likom i stvaralačkim opusom Save Mrkalja, jednog od najumnijih Srba svoga doba i neopravdano zapostavljenim reformatorom srpskog jezika. Rođen 1783. u Sjeničaku, na Kordunu u ondašnjoj „Vojnoj krajini“ Habzburške monarhije, Mrkalj pokazuje neverovatan talenat za učenje i nauku što će ga odvesti najpre u Gospić gde je radio kao učitelj, a zatim na studije u Zagreb, Budim i Peštu.
Tu sreće mladog Vuka Karadžića, koji odmah dolazi pod Mrkaljev uticaj, pre svega zbog obostrane ideje da bi književni srpski jezik trebalo uprostiti i približiti govornom – „narodnom“ jeziku. Filozof, monah, matematičar, lingvista i pesnik, Sava Mrkalj je, pored srpskog, govorio francuski, nemački, mađarski, latinski, grčki i hebrejski jezik, što ga je svrstalo među najobrazovanije Srbe na prelazu iz 18. u 19. veka.
U pomenutom spisu iz 1810. Mrkalj se prvi u srpskom zalagao za fonetski ortografski princip, poznat mu iz evropske lingvistike 18. veka i zapisuje: „ Za jezik jedan, toliko pismena treba koliko zvučića imadu sve njegove proste riječi…ako ih je pako više, to, osim što su nepotrebna, s vremenom mogu biti jeziku vreditelna…ot danas, sve naše pravopisaie pod ovo dolazi načelo: piši kao što govoriš.“
A Vuk u prvom izdanju svoje Pismenice 1814. godine u uvodu naglašava: „Ja ne mogu druge azbuke upotrijebiti nego Mrkaljevu, jerbo za serpski jezik lakša i čistijа ne može biti od ove.“
Mrkaljeva knjiga “Salo debeloga jera libo azbukoprotres” dugo je važila za manifest kod svih zagovornika reforme srpskog jezika u 19. veku. Čak i kada se Sava Mrkalj nje sam odrekao. Siromaštvo i stalni progoni, pre svega od strane crkve, pospešili su mentalno oboljenje Save Mrkalja, i ovaj veliki naučnik završava u duševnoj bolnici u Beču gde i umire 1833. godine.
Istorijsko sećane i slava pripali su Vuku i dugo se Mrkalj pojavljivao samo na marginama kao jedan od prethodnika. Ova nepravda je ispravljena tek delom u drugoj polovini XX veka obajavljivanjem nekoliko tekstova koje je Mrkalj predao Vuku u bečkoj bolnici u poslednjoj godini svoga života. Celokupno Mrkaljevo delo objavljeno je tek 1994. godine.
Dvestota godišnjica Mrkaljeve jezičke misli pruža priliku za nova razmatranja ovog perioda srpske filologije. Prilika je srećom iskorišćena, što dokazuju knjige posvećene Mrkaljevom delu koje su Aleksandar Mladenović, Miloš Okuka i Duško Pevulja objavili u ovoj jubilarnoj godini, kao i zbornik radova koji će biti objavljen po završetku ovog naučnog skupa u Beču.
Simpozijum, organizovan od strane slavista Anne Krečmar i Gordane Ilić Marković sa bečkog, Miloša Okuke sa minhenskog i Ljiljane Subotić sa novosadskog univerziteta, predstavlja oživljavanje uspomene na iskrenog i neumornog učitelja i filozofa. Osim izlaganja i diskusija, učesnici će imati priliku i da, u okviru zajedničke ekskurzije, prošetaju Bečom, vođeni zabeleškama srpskih pisaca i naučnika 19. i početka 20. veka, koji su boravili i stvarali u ovom gradu.
(B92)
