Događanja; “Mostovi od tinte” – grad kao junak savremene srpske književnosti u Mađarskoj

BUDIMPEŠTA, 16. oktobar 2025. — U Kulturnom centru „Srpski venac“ održano je književno veče „Mostovi od tinte“, posvećeno temama grada u savremenoj srpskoj književnosti u Mađarskoj. Večer je okupilo pjesme, prozne pisce i ljubitelje pisane riječi koje su kroz stih i prozu istraživale kako grad oblikuje identitet, kulturu i unutarnji svijet čovjeka.
Tema ovogodišnjeg susreta — grad kao (i)istorija urbanog — postala je više od književnog okvira, grad je bio ne samo motiv, već i glavni junak ove večeri. „Grad nije samo pozadina, već živo biće koje nas izaziva, posmatra i oblikuje“, poručili su organizatori Jovana Večić, Andrea Šuput Marković i Vladimir Marković, koji su zajedno osmislili i vodili program u dva djela – poetski i prozni – uz praćenje mini izložbe grafika Zorana. Meseldžije objavljenih u njegovoj zbirci “urbaNO”..
Poetski gradovi: urbani ritam u stihovima
Poetski dio večeri otvorio je Grga Olah stihovima koji mirišu na ulicu i nose ironiju čoveka koji voli grad čak i kad ga boli, a taj urbani ton nastavio je Milan Stepanov, oživljavajući u pesmi „Kad bi bivši Taban hteo“ davno iščezli Budim, grad koji više ne postoji, ali živi u sećanju. Sa istim osećajem granice između čoveka i prostora, Jovana Večić u „Apokalipsi“ prikazuje grad kao početak i kraj sveta, dok Radivoje Galić u pesmi „Ljubi i voli“ kroz egzistencijalistički krik priziva čovečnost usred betona, verujući da „čovek nije mrtav, čovjeka još ima“.
Renato Vujaković i Dragana Meseldžija donijeli su intimniju notu: on u pjesmi „Paterson“ kao tihu urbanu molitvu o trenutku mira u buci, a ona u „Okovima od svile“ kao svjedočanstvo o pripadnosti i usamljenosti u velikom gradu. Slike vizije Zorana Meseldžije u pjesmi „Bez boje“ odvele su publiku u podzemlje senki i prolaznosti, dok je Nenad Baranovski stihovima o golubovima iz SPENS-a pronašao tišinu kao oblik otpora. Poetsku vedrinu i smirenost uneo je Mitar Krkeljić, podsećajući da svako ima svoj trg, park i most koji ga čeka, a veče je zaokružila Violeta Cvetković pesmom „Pešta i ja“, u kojoj se granice između čoveka i grada brišu. kao mostovi što spajaju dvije obale Dunava.

Proza: grad kao svjedok i lik
Drugi deo večeri, posvećen prozi, vodio je Vladimir Marković koji je u razgovoru sa Dragomirom Dujmovim napravio osvrt na njegovu knjigu “Bajske legende” kroz koju je on romansirano prikazao slavne Srbe poreklom iz ove varoši koja je nekada bila i deo Srpsko-mađarske republike Baranja-Baja. Dragomir je publici podsetio da je motiv grada duboko prisutan u njegovom stvaralaštvu, od romana „Jesejevo stablo“, gde se u središtu nalazi Odesa, do najnovijeg dela „U senci Budimskog Gerzeleza“ gde se on ponovo vraća Budimpešti. On je pročitao odlomk o Tabanu i tako na tren oživeo taj stari srpski dio Budima, sa mirisom kože, starim ulicama i predanjima o Gelertovom brdu i Aliji Đerzelezu.
Petar Milošević, čiji je književni glas ostao duboko urezan u srpsku prozu u Mađarskoj, predstavljen je posthumno kroz analizu njegovih dela koja je pripremila i predstavila Jovana Večić, profesorka književnosti u Srpskoj školi. „Nikola Tesla“. Ona je podsetila da Miloševićevi romani „London, Pomaz“ i „Mi že Sentandrejci“ istražuju raskorak između egzila i pripadnosti, kao i ideju da je grad uvijek ogledao u kojem čovjek traži sebe.
Dragan Jakovljević, autor zbirki „Peštarenja“, „Tajne Pavlove ulice“ i „Kaldrma“, nije mogao prisustvovati zbog bolesti, ali je publici uputio pisane odgovore koje je pročitala njegova dugogodišnja saradnica i koleginica Dragana. Meseldžija. Dragan je svoj književni debi ostvario zbirkom „Peštarenja“, te nije slučajno da i njegov prvi prevod na mađarski nosi u naslovu Peštu — onaj isti grad koji je za njega postao i motiv i sudbina. U pisanom odgovoru koji je poslao organizatorima, Jakovljević je podsetio: „Prošlo je punih trideset godina otkad je u tadašnjim srpskim narodnim novinama počela da, iz nedelje u nedelju, izlazi moja rubrika ‘Peštarenja’… Iz tih nastavaka je i moja prva knjiga Od tada do danas Budimpešta figurira u većini mojih djela, bilo je kao mjesto događanja prirodnim, imajući u vidu da sam neku svoju životnu i stvaralačku zrelost doživio upravo u ovom gradu.“ U nastavku, govoreći o romanu „Tajne Pavlove ulice“, Jakovljević dodaje da je upravo ta knjiga „vrhunac moje književne opsjednutosti Peštom“. „Radnja se u potpunosti odvija na ulicama ovog grada i dotiče delove istorije Jožefvaroša i njegovih znamenitih stanovnika, odnosno same Prater ulice, koja se u vreme pisca Ferenca Molnara i njegovih ‘Dečakovih Pavlovih ulica’ zvala upravo tako – Pal utca.“
Most od riječi: publika kao sapisac
U završnici večeri, publika je pozvana da postane dio stvaranja zajedničke pjesme o gradu. Na stolovima su ih čekali papiri sa počecima stihova:
“Krovovi pričaju…”, “Dok hodam…”, “Sunce se probija…”, Prozori gledaju… “Svetla grada…”, “Tišina mi govori…”, “Miris hleba…”.. Svaki od prisutnih dopisao je svoju rečenicu, uspomenu ili sliku. Te fragmente su voditeljke sabrale u jedan tekst, koji je spontano prerastao u zajedničku pjesmu.
Tako je nastala kolektivna lirska kompozicija — simbolički „most od riječi“ koja je povezala sve prisutne. Pokazalo se da književnost nije samo individualni čin, već i čin zajedništva — kao što i grad, iako sačinjen od pojedinaca, živi tek u njihovim isprepletenim sudbinama i kolektivnom sećanju, u toj pesmi koraka i glasova što se kao niti prepliću. ulicama.

Grad kao živo biće književnosti
„Mostovi od tinte“ pokazali su da je savremena srpska književnost u Mađarskoj živa u dijalogu sa svojim gradovima: Budimpeštom, Bajom, Pečujom, Pomazom i Sentandrejom. I da ta književnost ima pun profil i širinu kada je riječ o gradu kao motivu te da on figurira kao referentni okvir koji povezuje, i kao pozadinska sila koja se izaziva ali i kao glavni junak koji proživljava.
Organizatori su se zahvalili Kulturnom centru „Srpski venac“, KUD-u „Zora“ i Srpskoj samoupravi u Budimpešti na podršci u realizaciji programa, najavivši nastavak ciklusa književnih večeri u 2026. godini.